Diyet

Karbohidrat Sayım Yöntemi, Glisemik İndeks ve Önemi 

Diyabetes Mellitus; insülin sekresyonu ve/veya etkisizliği ile ortaya çıkan karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmasını da etkileyen kronik hiperglisemi ile karakterize bir hastalıktır. Dünyanın bütün bölgelerinde olduğu gibi ülkemizde de DM prevalansı hızla artmaktadır. Diyabetli hasta sayısı arttıkça bu hastaların yaşam kalitesini arttıracak yöntemlerin de geliştirilmesi gerekmektedir.

 

Diyabetiklerde sıkı glisemik kontrolün sürekliliğinin önemi bilinmektedir. İstenen kan şekeri değerlerine ulaşmak için; tıbbi beslenme tedavisi, egzersiz ve medikal yaklaşımların doğru ve devamlı uygulanması gerekmektedir. DM tedavisinde yaşam şekli değişikliği şarttır. Bu yaşam şekli değişiklikleri içerisinde önemli noktalardan birisi de tıbbi beslenme tedavisindeki değişikliklerdir. Önerilen yeme planlarından bir tanesi olan ve son yıllarda ilgi çekmeye başlayan karbonhidrat sayım yönteminde; yiyeceklerdeki karbohidratların hastalara öğretilmesi ve yiyecek alımında esneklik sağlanması ile günlük beslenme planının yapılması ve bu şekilde yaşam kalitesine olumlu katkı sağlamak hedeflenmiştir.

 

Karbonhidrat Sayım Yöntemi 

Farklı karbohidrat kaynaklarının farklı glisemik yanıt oluşturduğu bilinmekle birlikte, öğün planlama yaklaşımı olarak düşük glisemik indeksli besinlerle beslenmenin uzun dönemde olumlu etkilerini gösteren çalışma sınırlıdır. Karbohidratların kan glikoz düzeylerine etkisi ile ilişkili olarak öğün ve ara öğünlerde toplam karbohidrat miktarının, karbohidratın sağlandığı kaynak (nişasta, şeker) veya karbohidrat tipinden (düşük veya yüksek glisemik indeksli) daha önemli olduğu bilinmektedir. Öğün sırasındaki insülin dozunun, öğünün ya da ara öğünün toplam karbohidrat içeriğine göre ayarlandığı çalışmalarda HbA1c’nin %1-1.5 birim azaldığı bildirilmektedir. Alınan protein ve yağların tokluk kan şekerine minimal etkisi nedeni ile bu dönemde asıl insülin ihtiyacını belirleyen yiyecek grubu karbohidratlardır.

 

Niçin Karbohidrat Sayı mı? 

1.Klinik gözlemler postprandiyal kan glikozu düzeyini etkileyen başlıca faktörün karbohidrat olduğunu ve insülin ihtiyacını belirlediğini göstermiştir.

 

2. Karbohidratlar tüketildikten sonra ilk 2 saat içerisinde glikoza dönüşür ve ilk 15 dakikadan itibaren sistemik dolaşımda bulunurlar.

 

3.Postprandiyal glisemik cevabı ve insülin ihtiyacını tüketilen karbohidrat cinsinden ziyade total karbonhidrat miktarı belirler.

 

Hangi Yiyecek Grubunda Ne Kadar Karbohidrat Vardır?

 

Pratik bir cevap verecek olursa;

 

Besin Adı

Karbohidrat (gr)

Meyvelerin 1 porsiyonu (100gr), 1 kase çorba, 1 ince dilim ekmek (25gr), ve yerine geçenler

25

Sebze yemeklerinden 4 yemek kaşığı ve salatadan 1 porsiyon (200gr)

6

1 kase yoğurt veya süt (200gr)

10

100 gramı aşmayan etler ve yağlar

0

 

Glisemik indeks: Karbohidratların kan şekerlerini yükseltme etkisine denir. Glisemik indeks farklı karbohidrat içeren besinlerin sabit miktarlarının postprandiyal yanıtlarını karşılamak amacı ile geliştirilmiştir. Bir besinin glisemik indeksi bu besinden sabit bir miktar tüketildikten sonra kan şekerindeki artışın beyaz ekmekle (referans besin) kıyaslanmasıdır.

 

 

Glisemik indeks değeri

Düşük

<55

Orta

56-69

Yüksek

>70

 

Glisemik yük: besinlerin glisemik indeks değerleri ile tüketilecek besinin içerdiği karbohidrat miktarının çarpılması ile elde edilir. Bir öğünde tüketilecek tüm besinler için ayrı ayrı hesaplanarak çıkan sonuçlar toplandığında, o günün glisemik yükü bulunur.

 

 

Glisemik yük değeri

Düşük

<10

Orta

11-19

Yüksek

>20

 

Bazı besinler için glisemik indeks ve glisemik yük değerleri;

 

Gıda

Glisemik indeks

Karbohidrat

 

Glisemik yük

Ekmek 

79

1 ince dilim (15gr)

11,8

Haşlanmış patetes 

85

1 küçük boy (15gr)

12,2

Süt 

30

1su bardağı (10 gr)

3,0

Elma 

38

1 küçük (15 gr)

5,7

Muz 

84

1 küçük (15 gr)

4,3

  

Tablodaki Rakamları Nasıl Yorumlamalıyız? 

Benzer besinlerin kendi aralarında değerlendirilmesi daha uygun görülmektedir. Glisemik indeks değeri düşük olan besinler midenin daha geç boşalmasına ve kan şekerinin daha yavaş yükselmesine neden olacağından buğday ekmeği yerine kepek ekmeği, pirinç pilavı yerine bulgur pilavı, muz yerine elma tercih edilmesi daha sağlıklı olmaktadır.

 

Glisemik İndeksi Yüksek Olan Besinleri Hiç mi Yemeyelim?                                      
Elbette hayır. Sonuçta büyük bir çoğunluğumuz tatlıları severek tüketiyoruz. Burada önemli olan husus; tüketilen miktara ve tüketim sıklığına dikkat edilesi, lokma ve tulumba gibi hamur, yağda kızartılmış ve bol şerbetli tatlılardan uzak durulmasıdır. Sütlü ve meyveli tatlıları tercih etmek daha sağlıklı olacaktır.

© 2017 Kardiyovasküler Akademi Derneği. Tüm Hakları Saklıdır.